Ένα από τα σημαντικότερα διηγήματα του Γιώργου Θεοτοκά είναι ο Λεωνής. Το μυθιστόρημα έχει έντονα αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, εκφράζει δε τις σκέψεις ενός εφήβου ο οποίος ζει στην Κωνσταντινούπολη την περίοδο του Α Παγκοσμίου Πολέμου..Ο έφηβος Λεωνής, λοιπόν, παρουσιάζει μια κάποια καλλιτεχνική φλέβα, ο ίδιος την επικεντρώνει στη ζωγραφική, στην πορεία όμως το ταλέντο του εκτείνεται και στη λογοτεχνία όπως αποκαλύπτεται. Το απόσπασμα που παραθέτω βρίσκεται προς το τέλος του μυθιστορήματος, κατά την συνάντηση του Λεωνή με τον δάσκαλο των γαλλικών:
"Απρίλιος
Τυχαία συνάντηση με τον κ. Γκαλιμπούρ στον Κήπο. Με κάλεσε και κάθησα στο τραπέζι του. Συζήτηση για το μέλλον μου.
ΕΚΕΙΝΟΣ. - Από τις εκθέσεις σας παρατηρώ ότι έχετε κάποια κλίση στη λογοτεχνία. Θα πρέπει να την καλλιεργήσετε. Μπορεί κάποια μέρα να κάμετε κάτι καλό.
ΕΓΩ -Ίσως γράψω κάτι μια μέρα, αλλά η λογοτεχνία για μένα δεν μπορεί να είναι άλλο τίποτα παρά ένα πάρεργο. Η μεγάλη κλίση μου είναι η ζωγραφική.
ΕΚΕΙΝΟΣ - Έστω. Καλλιεργήστε και τις δύο κλίσεις παράλληλα. Οι δύο αυτές τέχνες συναντιούνται καμιά φορά στο ίδιο πρόσωπο. Κι η ζωγραφική, βέβαια, έχει απέναντι στη λογοτεχνία τούτο το μεγάλο
πλεονέκτημα, ότι μιλά μία γλώσσα που την καταλαβαίνουν όλα τα έθνη, δεν έχει ανάγκη από μεταφραστές. Γι'αυτό, άλλωστε, αν πρόκειται μια μέρα να γράψετε, σας συστήνω να γράψετε στα γαλλικά.
ΕΓΩ - Νομίζετε ότι είναι σωστό να αρνηθεί κανείς την πατρίδα του;
ΕΚΕΙΝΟΣ - Δεν είπα τέτοιο πράγμα, για όνομα του Θεού!
ΕΓΩ - Μα το να αρνηθεί κανείς τη γλώσσα του δεν είναι το ίδιο σαν να αρνηθεί την πατρίδα του;
ΕΚΕΙΝΟΣ - Δεν πρόκειται να αρνηθείτε τίποτα, δε σας συστήνω να γίνετε ένας ψεύτικος Γάλλος και να φοβάστε μην τυχόν καταλάβει κανείς την ξένη καταγωγή σας. Ίσια-ίσια σας λέω να διατηρήσετε την εθνικότητά σας, την εθνική ιδιορρυθμία σας, το ελληνικό σας πνεύμα, τέλος πάντων κάθετι που σας κάνει να ξεχωρίζετε ανάμεσα στα έθνη, υπό τον όρο βέβαια αυτό να έχει μία ανθρώπινη αξία. Αλλά ότι κι αν διατηρήσετε και, γενικά, ότι έχετε να πείτε, νομίζω ότι μπορείτε αξιόλογα να το πείτε σε μία διεθνική γλώσσα, απαράλλαχτα όπως ένα πλήθος λόγιοι όλων των εθνών έγραψαν στην Αρχαιότητα ελληνικά και στον Μεσαίωνα λατινικά.
ΕΓΩ - Οι παλαιοί δεν είχαν ορισμένα συναισθήματα που έχουμε εμείς ή δεν τα είχαν τόσο αναπτυγμένα.
ΕΚΕΙΝΟΣ - Οι παλαιοί, απλούστατα, ήταν πιο σοφοί από μας. Ήταν χειραφετημένοι από πολλές προλήψεις και προκαταλήψεις μας. Ένιωθαν το γράψιμο σαν αυτό που είναι ακριβώς: ένα μέσο για να επικοινωνήσει κανείς με την ανθρωπότητα, με τον ανθρώπινο πολιτισμό όσο το δυνατόν πιο πλατιά και αποτελεσματικά. Προτιμούσαν λοιπόν να μεταχειρίζονται γλώσσες έτοιμες, καλλιεργημένες από μεγάλες πνευματικές παραδόσεις και καθιερωμένες, όχι σαν ιδιώματα της μιας ή της άλλης εθνότητας, αλλά σαν όργανα επικοινωνίας των λαών αναμεταξύ τους, σαν εκφραστικά μέσα ολόκληρων πολιτισμών. Σας παρακαλώ να με πιστέψετε ότι δε σας συστήνω τα γαλλικά επειδή είμαι Γάλλος, αλλά επειδή κρίνω αντικειμενικά πως αυτή η γλώσσα έχει περίπου όλες τις δυνατότητες που θα της χρειαζόντανε αν έμελλε να παίξει σήμερα στην Ευρώπη τον ίδιο ρόλο που έπαιξαν άλλοτε τα λατινικά ή τα ελληνικά. Δε σας κάνω εθνική προπαγάνδα, σας είπα και άλλη μια φορά ότι ο πόλεμος με γιάτρεψε απ'αυτό το είδος της μανίες.
ΕΓΩ - Ίσως έχετε δίκιο, αλλά δεν μου φαίνεται πως θα κατόρθωνα ποτέ να ακολουθήσω την συμβουλή σας. Δε δυσκολεύομαι να καταλάβω ένα διεθνιστικό ιδανικό, νομίζω μάλιστα πως είμαι κι εγώ, ως ένα σημείο, αρκετά κοσμοπολίτης, αλλά υπάρχει ένα πράγμα που με δένει πολύ στενά με το έθνος μου κι αυτό ακριβώς είναι η γλώσσα. Δεν μπορείτε να φανταστείτε τι είναι αυτή η μεγάλη χαρά που με κατέχει όταν πάω να γράψω δύο στίχους και νιώθω ότι αγγίζω μια γλώσσα δροσερή, ολοκαίνουρια, ασχημάτιστη, ότι την πλάθω όπως θέλω εγώ, ότι συμμετέχω σ' ένα πολύ μεγάλο γεγονός, σ' ένα έργο προορισμένο να ζήσει αιώνες, ίσως και χιλιετηρίδες, στη διαμόρφωση μιας καινούριας γλώσσας - και ότι η τόσο νέα αυτή γλώσσα είναι εξίσου ελληνική όσο κι η γλώσσα του Ομήρου!
ΕΚΕΙΝΟΣ - Μιλάτε σαν ερωτευμένος.
ΕΓΩ - Ναι, ίσως... Είναι κάτι που, όταν το πρωτόνιωσα, μου φάνηκε σαν να γεννήθηκα δεύτερη φορά. Πως είναι λοιπόν δυνατό να εγκαταλείψω ποτέ τη γλώσσα μου;
ΕΚΕΙΝΟΣ - Μπορεί να έχετε δίκιο. Αλλά, κι αν δεν έχετε δίκιο, μου αρέσει ο ενθουσιασμός σας.
(...)"
Το συγκεκριμένο απόσπασμα όταν το διάβασα κατευθείαν σκέφτηκα την κ. Διαμαντοπούλου, της οποίας αρκετές φορές έχουμε ακούσει τις απόψεις σχετικά με την ελληνική γλώσσα και πόσο στα πανεπιστήμια θα πρέπει να μπουν πιο έντονα τα αγγλικά, οι εξετάσεις των διδακτορικών να γίνονται από καθηγητές του εξωτερικού (οπότε και οι διατριβές να γράφονται στην αγγλική).. Και σκέφτηκα ότι εμείς χρειαζόμαστε ανθρώπους ερωτευμένους με τη γλώσσα, ιδίως αν αυτοί γίνονται υπουργοί παιδείας. Και σκέφτηκα επίσης ότι τα πτυχία δεν αρκούν πάντα, χρειάζεται μία γενικότερη κουλτούρα για να υπηρετήσεις το καλό της χώρας σου.. Και λυπάμαι που οι επιλογές μου στην πολιτική σκηνή της Ελλάδας είναι αυτές που έχω...
